ΤΟ ΕΙΛΗΤΑΡΙΟΝ

Πέμπτη 24 Ιουλίου 2014

«ΕΣΥ, ΔΕΝ ΞΕΡΕΙΣ ΝΑ ΣΚΟΥΠΙΖΕΙΣ ΚΑΛΑ!»

«Ο Καλός Θεός όλα θα τα οικονομήσει με τον καλύτερο τρόπο,

αλλά χρειάζεται πολλή υπομονή και προσευχή, γιατί πολλές φορές,

με το να βιάζονται οι άνθρωποι να ξεμπλέξουν τα κουβάρια,

τα μπλέκουν περισσότερο.

Ο Θεός με υπομονή τα ξεμπλέκει.

Δεν θα πάει πολύ αυτή η κατάσταση.

Θα πάρει σκούπα ο Θεός!...

※

Κατά το 1860, επειδή υπήρχε στο Άγιον Όρος πολύς τουρκικός στρατός, για ένα διάστημα δεν είχε μείνει στην Μονή Ιβήρων κανένας μοναχός.

Είχαν φύγει οι Πατέρες, άλλοι με τα άγια Λείψανα,

άλλοι για να βοηθήσουν στην Επανάσταση.

Ερχόταν στο Μοναστήρι μόνον ένας μοναχός από μακριά

που άναβε τα κανδήλια και σκούπιζε.

Μέσα και έξω από το Μοναστήρι ήταν τουρκικός στρατός.

Και αυτός ο καημένος σκούπιζε και έλεγε:

“Παναγία μου, τί θα γίνει μ’ αυτήν την κατάσταση;”.

Μια φορά που προσευχόταν με πόνο στην Παναγία,

βλέπει να τον πλησιάζει μια γυναίκα –ήταν η Παναγία–

που έλαμπε και το πρόσωπό της ακτινοβολούσε.

Του παίρνει την σκούπα από το χέρι και του λέει:

“Εσύ, δεν ξέρεις να σκουπίζεις καλά· εγώ, θα σκουπίσω!”.

Και άρχισε να σκουπίζει.

Ύστερα, εξαφανίστηκε μέσα στο Ιερό.

Σε τρεις μέρες, έφυγαν όλοι οι Τούρκοι!

Τους έδιωξε η Παναγία…

※

Ο Θεός ό,τι δεν είναι σωστό θα το πετάξει πέρα,

όπως το μάτι πετάει το σκουπιδάκι.

Γι’ αυτό μη στενοχωρείσθε καθόλου,

διότι πάνω από όλα και από όλους
είναι ο Θεός που κυβερνά τα πάντα
και θα καθίσει τον καθέναν στο σκαμνί,

για να απολογηθεί για το τί έπραξε,

οπότε και θα τον ανταμείψει ανάλογα.

Θα αμειφθούν αυτοί που θα βοηθήσουν μια κατάσταση

και θα τιμωρηθεί αυτός που κάνει το κακό.

Τελικά ο Θεός θα βάλει τα πράγματα στην θέση τους,

αλλά ο καθένας μας θα δώσει λόγο

για τί έκανε σ’ αυτά τα δύσκολα χρόνια,

με την προσευχή, με την καλωσύνη…».

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ (1924–1994)

[Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου: «Λόγοι»,

Τόμ. Β΄ («Πνευματική αφύπνιση»),

Εισαγωγή από λόγους του Γέροντα, σελ. 19–20,

Ιερό Ησυχαστήριο «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος»,

Σουρωτή Θεσσαλονίκης, Νοέμβριος 1999¹.]

※

Η «ΠΑΝ–ΑΔΥΝΑΜΙΑ» ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

※

Αυτό που σε αναπαύει στον Χριστό, είναι ο νέος και πρωτάκουστος τρόπος της πολιτείας και του κηρύγματός Του.

Έρχεται πράος. Η βασιλεία Του, «δεν είναι από αυτόν τον κόσμο» (Ιωάν. ιη΄ 36). Προσφέρει την ειρήνη, «όχι όπως την δίνει ο κόσμος» (Ιωάν. ιδ΄ 27).

Σε κρίνει, με το να μη σε κρίνει: «Όποιος ακούσει τα λόγια Μου και δεν τα δεχτεί, αυτόν δεν θα τον κρίνω Εγώ· Ο λόγος που κήρυξα, αυτός θα τον κρίνει την έσχατη ημέρα» (Ιωάν. ιβ΄ 47–48). Είναι Θεός, γιατί ομολογεί πάνω στα πράγματα: «εγώ είμαι σκουλήκι κι όχι άνθρωπος» (Ψαλμ. κα΄ 7).

Δεν μας κάνει συνηθισμένη διδασκαλία. Μπαίνει μέσα μας με την αγάπη Του. Μπαίνουμε μέσα Του με το μίσος μας.

Είμαστε άρρωστοι, έχουμε κακία. Νομίζουμε ότι νικούμε όταν σκοτώνουμε τον άλλον. Έχουμε σκότιση του νου.

Το ξέρει, το διακρίνει. Και συμπεριφέρεται ανάλογα με τη δική Του αγάπη και ανάλογα με τη δική μας αρρώστια.

Πρέπει να βγει το πύον από την πληγή, για να ελευθερωθεί ο οργανισμός. Πρέπει να εμμέσει το δηλητήριο που πήρε ο άνθρωπος, για να αποφύγει τον κίνδυνο. Πρέπει, αν μπορείς, να αφήσεις τον άλλον να κινηθεί ελεύθερα, να βγάλει το άχτι του. Να εκτονωθεί η πίεση που του δημιουργεί προβλήματα και τον βασανίζει.

Και Αυτός, έτσι συμπεριφέρεται. Δεν έρχεται να κρίνει, αλλά να σώσει τον κόσμο (πρβλ. Ιωάν. ιβ΄ 47). Δεν έχει αποστολή να εμπλακεί μαζί μας με την ίδια λογική που δεν λύνει το πρόβλημα αλλά το επιτείνει· που δεν θεραπεύει την αρρώστια αλλά την επιδεινώνει.

Δεν περιμένει λογική συμπεριφορά από αυτούς που ενεργούν κάτω από ακάθαρτα πνεύματα και πάθη.

Αφήνει όλους να κινηθούν κατά βούληση. Ο καθένας να μπορεί να υβρίσει, να κολαφίσει, να εμπαίξει. Οι άρχοντες και οι αρχόμενοι, οι εγγύς και οι μακράν.

Εκείνος δεν κρίνει. Δεν διορθώνει. Δεν αμύνεται. Δεν θυμώνει. Δεν ζητά το δίκιο Του.

※

(Εκείνη τη Μεγάλη Ώρα της προδοσίας και της σύλληψης), όλοι ενώνονται, όλοι συνεργάζονται. Και οι πρώην εχθροί (ο Ηρώδης και ο Πιλάτος), έγιναν φίλοι εκείνη την ημέρα, ενώ ήταν εχθροί (Λουκ. κγ΄ 12).

Υπάρχει ένας άνισος αγώνας. Μια αναμέτρηση· όλων, εναντίον Ενός. Και Ενός, υπέρ πάντων.

Όλοι, Τον καταδικάζουν σε θάνατο. Όλοι, συμφωνούν στο «σταυρωθήτω». Και στην ερώτηση «τί κακό έκανε;», η απάντηση είναι: «σταυρωθήτω» (Ματθ. κζ΄ 22–23).

Αυτός, έχει τη δύναμη να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Να μην πληγώσει κανένα. Να μείνει μόνος. Να Τον εγκαταλείψουν όλοι. Να αντιμετωπίσει μόνος και άοπλος τους οπλισμένους και οργισμένους. Να τους δει να έρχονται εναντίον Του. Να τους βοηθά στο έργο τους, λέγοντάς τους: «Εγώ είμαι ο Ιησούς που ζητάτε. Συλλάβετέ με! Αφήστε τους άλλους ελεύθερους». Να πέφτουν κάτω οι οπλισμένοι ακούγοντας την ομολογία του Άοπλου: «Εγώ είμαι» (Ιωάν. ιη΄ 6).

Εγώ είμαι που είπα να μην γίνει το δικό Μου θέλημα αλλά του «Άλλου».

※

Να προχωρήσουν τα πράγματα στην καταδίκη, στη σταύρωση, στην ταφή του Αδύνατου.

Εφαρμόσθηκε η «δικαιοσύνη» των Γραμματέων και Φαρισαίων. Επεβλήθη η τιμωρία που αποφασίσαμε όλοι. Ήλθε η τάξη και η ησυχία.

Μας άφησε να «νικήσουμε» για να καταλάβουμε τι σημαίνει ήττα και τί σημαίνει νίκη.

(Αυτός), έχει τη δύναμη να πολιτευθεί ως αδύνατος. Να νικήσει ως νικημένος, εσταυρωμένος, νεκρός. Να δώσει κουράγιο στους ηττημένους και να αναστήσει τους νεκρούς. Να κυκλοφορήσει στην ιστορία (των ανθρώπων) «με άλλη μορφή» (Μάρκ. ιστ΄ 12), να υπάρξει ως Ανύπαρκτος.

Τον σκοπό της αποστολής Του, εμείς δεν τον καταλαβαίνουμε.

※

Δεν είναι Θεός με τον τρόπο που νομίζουμε. Δεν είναι βασιλεύς όπως Τον περίμεναν και τον ήθελαν οι Ιουδαίοι. Δεν διαπληκτίζεται μαζί μας, όπως θα θέλαμε· και εμείς διαπληκτιζόμαστε μεταξύ μας. Δεν μας εμπαίζει με μαγείες, σημεία και τέρατα θαυματοποιών.

Καλύτερα να μην Τον πιστέψουν, παρά να Τον πιστέψουν με ψέματα, κατά τον λογισμό τους, και να παριστάνουν οι άρρωστοι και πλανεμένοι τους δασκάλους και τους αποστόλους Του.

Καλύτερα μια πραγματική άρνηση, παρά μια ψεύτικη πίστη. «Προτιμότερη μια πραγματική κόλαση, από έναν φανταστικό Παράδεισο» (Simone Weil).

«Μακάρι να ήσουν κρύος ή ζεστός. Επειδή όμως δεν είσαι ούτε κρύος ούτε ζεστός αλλά χλιαρός, γι’ αυτό και θα σε ξεράσω από το στόμα Μου» (Αποκ. γ΄ 15–16).

Αυτός ανέλαβε να μας θεραπεύσει όλες τις αρρώστιες, να μας ελευθερώσει από όλες τις ψευδαισθήσεις.

Μας πείθει γιατί δεν κάνει το θέλημά Του, «αλλά το θέλημα του Πατέρα Του που Τον έστειλε» (Ιωάν. ε΄ 38).

Δεν κάνει το θέλημά μας. Δεν κάνει ό,τι Του ζητούμε. «Ας κατέβει τώρα από τον σταυρό για να Τον πιστέψουμε κι εμείς» (Ματθ. κζ΄ 42).

Μας αφήνει να κάνουμε ό,τι θέλουμε. Μας αφήνει να νικήσουμε για να νικηθούμε συνειδητά και να νοιώσουμε προσωπικά ότι με το μίσος κερδίζουμε τον θάνατο. «Όλοι όσοι βγάζουν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν» (Ματθ. κστ΄ 52). Με την αγάπη κερδίζουμε τη ζωή. Η λύση είναι να μην βιαστούμε, αλλά, μετά την εξομολόγηση των όποιων λογισμών και θελήσεών μας, να καταλήξουμε στο «γενηθήτω τὸ θέλημά σου». […]

Το επικίνδυνο, εξακολουθεί να είναι ο μεγάλος Του σεβασμός προς τον άνθρωπο και το βάρος της ευθύνης που επωμίζεται ο άνθρωπος με την ελευθερία που του δίδει.

※

Και τώρα που προχώρησαν οι επιστήμονες της σύγχρονης φυσικής, έχουν νέες γνώσεις και νέες απορίες. Θέτουν ερωτήματα και απασχολούνται με προβλήματα που παλαιότερα ήταν μόνο της φιλοσοφίας και της θεολογίας. Αισθάνονται ότι γνωρίζουν πολλά που αγνοούσαν. Γνωρίζουν πολλά για το πώς λειτουργεί το σύμπαν. Δεν ξέρουν όμως γιατί υπάρχει το σύμπαν.

Έχουν κάνει διάγνωση «κάποιου παράγοντα» που δεν είναι ύλη ούτε ενέργεια.

Και ο Ανύπαρκτος σιωπά, για να μιλήσουμε εμείς. Φανερώνεται, με το να κρύβεται. Και μας αφήνει περιθώρια να ζήσουμε, να προχωρήσουμε. Είναι μαζί μας, όσο και όπως χρειάζεται.

Όπως η μάννα που μαθαίνει το παιδί της να περπατά, το βοηθά διακριτικά. Και το αφήνει, μόλις μπορεί να σταθεί στα πόδια του.

※

Είναι μαζί μας, όχι όπως το φανταζόμαστε και όπως θα θέλαμε. Αλλά όπως η θεϊκή Του πρόνοια υπαγορεύει, για να βοηθήσει τον άνθρωπο «εἰς προκοπὴν βίου καὶ πίστεως καὶ συνέσεως πνευματικῆς» (Λειτουργία Ιερού Χρυσοστόμου, Ευχή πιστών β΄).

※

[…] Ο άνθρωπος, γέννημα αγάπης, δυνάμει θεός κατά Χάριν, κέντρο του σύμπαντος, ανακεφαλαίωση του όλου, έχει δρόμο ακόμη να κάνει.

Υπερηφανευόμενος, δια της ύβρεως, σκοτίζεται. Χάνει τον εαυτό του και τον κόσμο.

Ταπεινούμενος, διά της ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, φωτίζεται. Του χαρίζονται όλα. Είναι «σαν να μην έχει τίποτα και να κατέχει τα πάντα» (πρβλ. Β΄ Κορ. στ΄ 10).

Πέρα από τις θεωρίες και τις απόψεις μας, την πίστη και την απιστία μας, υπάρχει ο Ων που είναι Αυτός που είναι. Υπάρχει το σύμπαν και εμείς, επειδή Αυτός είναι όπως είναι. Φαίνεται, με το να κρύβεται. Μας κάνει συντροφιά, με το να φεύγει. Μένει μαζί μας, αναλαμβανόμενος: «Σας συμφέρει Εγώ να φύγω» (Ιωάν. ιστ΄ 7).

※

[Αρχιμ. Βασιλείου (Γοντικάκη), Προηγουμένου Ιεράς Μονής Ιβήρων: «Απολυτίκιον», κεφ. 8ο, σελ. 133–138 και 144–146,

Ιερά Μονή Ιβήρων – Άγιον Όρος, Φεβρουάριος 2011¹.]

※

Τετάρτη 23 Ιουλίου 2014

ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ ΚΑΙ ΑΣΥΝΑΙΣΘΗΣΙΑ

※

«Τι λέει;»

«Τι γίνεται;»

«Πώς πάει;»

«Τι συμβαίνει;»

«Όλα, καλά;»

«Έγινε τίποτα;»

※

Άκου.

Δες.

Παρατήρησε.

Αφουγκράσου.

Νιώσε.

Κατάλαβε.

※

Μη θες να στα εξηγούν, όλα!

Όλο, όλοι οι άλλοι και οι πάντες.

Συνέχεια, τα πάντα και το κάθε τι.

Και πάλι εσύ ο ίδιος άνθρωπος να μένεις.

※

Ανίδεος.

Ανήξερος.

Αμέτοχος.

Αδιάφορος.

Απαθής.

Αδρανής.

Και «δικαιολογημένος».

※

Τις απορίες μας, ενίοτε,

δεν τις γεννά η μαθητεία και η μάθηση.

Αλλά το αδιαχώριστο ζεύγος

της Αναισθησίας και της Ασυναισθησίας.

※

Όταν καταλαβαίνεις πολύ, απορείς λίγο.

Έχεις τους πόρους της ψυχής ανοιχτούς·

μέσα σου πορισμό, την καρδιά·

και πάντοτε αντίπαλο, την πώρωση.

※

Και όταν καταλαβαίνεις πολύ,

ή (συμ–)πονάς ή αγαπάς.

Ή, και τα δύο μαζί.

※

Τρίτη 22 Ιουλίου 2014

«Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, ΕΙΝΑΙ (ΠΟΛΥ) ΜΕΓΑΛΟ ΠΡΑΓΜΑ!»

«Η ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

ΕΙΝΑΙ (ΠΟΛΥ) ΜΕΓΑΛΟ ΠΡΑΓΜΑ!»

«Να, βλέπεις; Ο Χριστός, είπε:

“Όσο αξίζει μια ψυχή, δεν αξίζει ο κόσμος όλος” (Ματθ. ιστ΄ 26).

Πόση αξία έχει μια ψυχή!

Γι’ αυτό και η σωτηρία της ψυχής είναι (πολύ) μεγάλο πράγμα!

Αν ο άνθρωπος έχει την ελπίδα της σωτηρίας μέσα του, δεν θα έχει τον φόβο της κολάσεως. Και για να έχει την ελπίδα της σωτηρίας μέσα του, θα (πρέπει να) είναι κάπως τακτοποιημένος. Τον άνθρωπο που αγωνίζεται με φιλότιμο, όσο μπορεί, και δεν έχει διάθεση να κάνει αταξίες, αλλά πάνω στον αγώνα του νικιέται–νικάει, νικιέται–νικάει, ο Θεός δεν θα τον αφήσει. Αν έχει κανείς λίγη διάθεση να μη λυπήσει τον Θεό, θα πάει στον Παράδεισο “με τα παπούτσια”. Ο φύσει αγαθός Θεός θα τον σπρώξει στον Παράδεισο σκανδαλωδώς. Θα οικονομήσει να τον πάρει την ώρα που βρίσκεται σε μετάνοια. Μπορεί σε όλη του την ζωή να παλεύει, αλλά ο Θεός δεν θα τον αφήσει· θα τον πάρει στην καλύτερη ώρα.

Ο Θεός είναι καλός· θέλει όλοι να σωθούμε. Αν ήταν να σωθούν μόνο λίγοι, τότε γιατί σταυρώθηκε ο Χριστός; Δεν είναι στενή η Πύλη του Παραδείσου. Χωράει όλους τους ανθρώπους που σκύβουν ταπεινά και δεν είναι φουσκωμένοι από υπερηφάνεια, αρκεί να μετανοήσουν, να δώσουν δηλαδή το φορτίο των αμαρτιών τους στον Χριστό, και τότε χωρούν να περάσουν εύκολα από την Πύλη. Έπειτα, έχουμε και το δικαιολογητικό ότι είμαστε χωματένιοι· δεν είμαστε μόνο πνεύμα όπως οι Άγγελοι. Είμαστε όμως αδικαιολόγητοι, όταν δεν μετανοούμε και δεν πλησιάζουμε τον Σωτήρα μας ταπεινά. Ο ληστής στον σταυρό ένα “ευλόγησον” είπε και σώθηκε (Λουκ. κγ΄ 40–43). Η σωτηρία του ανθρώπου εξαρτάται από το δευτερόλεπτο, όχι από το λεπτό. Ο άνθρωπος με έναν ταπεινό λογισμό σώζεται, ενώ, αν φέρει έναν υπερήφανο λογισμό, τα χάνει όλα.

Από φιλότιμο και μόνον πρέπει να σωθούμε. Δεν υπάρχει μεγαλύτερος πόνος για τον Θεό από το να δει τον άνθρωπο στην κόλαση. Νομίζω ότι και μόνον η ευγνωμοσύνη στον Θεό για τις πολλές Του ευλογίες και η ταπεινή συμπεριφορά με αγάπη προς τις εικόνες Του, τους συνανθρώπους μας, με λίγο φιλότιμο αγώνα, είναι αρκετά για να έχουμε αναπαυμένη την ψυχή μας και σ’ αυτήν την ζωή και στην άλλη».

ΑΓΙΟΣ ΠΑΪΣΙΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ

(1924–1994)

※

[Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου:

«Λόγοι», Τόμ. Β΄, «Πνευματική αφύπνιση»,

μέρος 2ο, κεφ. 1ο, σελ. 107–108,

έκδοση Ιερού Ησυχαστηρίου

«Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος»,

Σουρωτή Θεσσαλονίκης, Νοέμβριος 1999¹.]

※

Η ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Η ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ

«Ως αιτία της γλωσσικής κρίσης μπορεί να θεωρηθεί και η αποδυνάμωση της Ελληνικής γλώσσας και του γλωσσικού θησαυρού από την εισδοχή της εικόνας στη σύγχρονη ζωή. Η εικόνα μέσα στο σπίτι και σε όλους τους χώρους, όπου συχνάζει ο άνθρωπος, καταδικάζει σε σιωπή. Όλα γύρω μας είναι σε μορφή εικόνας. Εικόνα που καλλιεργεί σύμβολα βουβά, μεταβιβάζει μηνύματα χωρίς καμμιά δυνατότητα απάντησης, αντιλόγου, ή διαλόγου. Η Νεότερη Ελλάδα, μη κατορθώνοντας να αποκτήσει στο εσωτερικό της αυτοπεποίθηση σε θέματα ασφάλειας της εθνικής της ταυτότητας και στο εξωτερικό μια αυτόνομη και συνάμα ισχυρή προσωπικότητα, παραμένει δέσμια του λαμπρού παρελθόντος της και της πολύτιμης εθνικής της ενότητας.

Εξάλλου οι συγγραφείς και οι ποιητές το έχουν εκφράσει τόσο ποιητικά, όταν λένε, για παράδειγμα, ο Γιώργος Ψυχάρης: «Γλώσσα μου είναι το Έθνος και Έθνος μου είναι η Γλώσσα»· και ο Διονύσιος Σολωμός: «Μήγαρις έχω άλλο πάρεξ Ελευθερία και Γλώσσα;».
Απαντάω στο σύγχρονο πρόβλημα της κρίσης (και) στη γλώσσα μας παίρνοντας αφορμή από τους στίχους των ποιητών μας.

Γράφει ο Νίκος Γκάτσος:

«Πολύ δεν θέλει ο Έλληνας

να χάσει την λαλιά του

και να γίνει μισέλληνας

από την αμυαλιά του».

Επίσης και ο Γιώργος Σεφέρης:

«Μα, τι γυρεύουν οι ψυχές μας

πάνω σε καταστρώματα

καταλυμένων καραβιών,

μουρμουρίζοντας σπασμένες σκέψεις

από ξένες γλώσσες;».

Ο πλούτος του λεξιλογίου της Ελληνικής γλώσσας, η δυνατότητα δημιουργίας νέων λέξεων, η μουσικότητα, η ακριβολογία και η κυριολεξία είναι νομίζω τα σημαντικά στοιχεία τα οποία θα προσελκύσουν τους νέους στη μελέτη και χρήση των ελληνικών στο προφορικό και γραπτό λόγο.

Η έκφραση των καλύτερων πραγμάτων γίνεται μέσα από τη γλώσσα. Είναι γνωστή η έκφραση που χρησιμοποιούν οι Αμερικάνοι, όταν ψάχνουν να βρουν την κατάλληλη λέξη για κάποια έννοια: “Οι Έλληνες, θα έχουν μια λέξη γι’ αυτό!”.

Η δύναμη της Ελληνικής γλώσσας βρίσκεται στην ικανότητά της να πλάθεται όχι μόνο προθεματικά ή καταληκτικά, αλλά διαφοροποιώντας σε μερικές περιπτώσεις μέχρι και την ρίζα της λέξης. Η Ελληνική γλώσσα είναι ειδική στο να δημιουργεί σύνθετες λέξεις με απίστευτες δυνατότητες χρήσεων, πολλαπλασιάζοντας το λεξιλόγιο. Η τυφλή Αμερικανίδα συγγραφέας Έλεν Κέλλερ είχε πει: “Αν το βιολί είναι το τελειότερο μουσικό όργανο, τότε η Ελληνική γλώσσα είναι το βιολί του ανθρώπινου στοχασμού”.

Ο Γάλλος συγγραφέας Ζακ Λακαριέρ, έκθαμβος μπροστά στο μεγαλείο της Ελληνικής, είχε δηλώσει σχετικώς: “Η Ελληνική γλώσσα έχει το χαρακτηριστικό να προσφέρεται θαυμάσια για την έκφραση όλων των ιεραρχιών με μία απλή εναλλαγή του πρώτου συνθετικού. Αρκεί κανείς να βάλει ένα παν–, πρώτο–, αρχί–, υπέρ–, ή μία οποιαδήποτε άλλη πρόθεση μπροστά από το θέμα. Και αν συνδυάσει κανείς μεταξύ τους αυτά τα προθέματα, παίρνει μία ατελείωτη ποικιλία διαβαθμίσεων. Τα προθέματα εγκλείονται τα μεν στα δε σαν μια σημασιολογική κλίμακα, η οποία ορθώνεται προς τον ουρανό των λέξεων”. Είναι αλήθεια ότι μπορούμε να βάλουμε και παραπάνω από μια πρόθεση σε μια λέξη.

Στην “Ιλιάδα” του Ομήρου, η Θέτις θρηνεί για ό,τι θα πάθει ο υιός της σκοτώνοντας τον Έκτορα: “διὸ καὶ δυσαριστοτοκείαν αὐτὴν ὀνομάζει”. Η λέξη αυτή από μόνη της είναι ένα μοιρολόι, δὺς+ἄριστος+τίκτω (=γεννῶ) και σημαίνει, όπως αναλύει και το Ετυμολογικόν το Μέγα, “που για κακό γέννησα τον άριστο”. Ποιά άλλη γλώσσα στον κόσμο θα μπορούσε να αποδώσει σε μία μόνο λέξη τόσα πολλά και υψηλά νοήματα; Και όπως έλεγαν και οι Αρχαίοι: “τὸ Λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν”.

Όσον αφορά την ακριβολογία, στα Αγγλικά το ρήμα και το ουσιαστικό συχνά χρησιμοποιούν ακριβώς την ίδια λέξη· π.χ. “drink” που σημαίνει και “ποτό” και “πίνω”. Επιπλέον, τα ονόματα δεν έχουν κλίσεις, για παράδειγμα στα Ελληνικά λέμε: “Ὁ Θεός, τοῦ Θεοῦ, τῷ Θεῷ, τὸν Θεόν, ὦ Θεέ”. Ενώ στα Αγγλικά έχουμε μια μόνο (άκλιτη) λέξη για όλες αυτές τις (κλητικές) έννοιες, το “God”.

Στην Ελληνική γλώσσα, ουσιαστικά δεν υπάρχουν συνώνυμα· καθώς όλες οι λέξεις έχουν λεπτές εννοιολογικές διαφορές μεταξύ τους. Για παράδειγμα, η λέξη “λωποδύτης” χρησιμοποιείται για αυτόν που βυθίζει το χέρι του στο ρούχο μας (“λωπή”: ρούχο) και μας κλέβει φανερά, μπροστά στα μάτια μας. Επίσης, το “ἄγειν” και το “φέρειν” έχουν την ίδια έννοια. Όμως το πρώτο χρησιμοποιείται για έμψυχα όντα, ενώ το δεύτερο για τα άψυχα.

Ο γνωστός Γάλλος συγγραφέας Ζακ Λακαριέρ περιγράφει την κάτωθι εμπειρία από το ταξίδι του στην Ελλάδα: “Άκουγα αυτούς τους ανθρώπους (τους Έλληνες) να συζητούν σε μια γλώσσα που ήταν για μένα αρμονική, αλλά και ακατάληπτα μουσική. Αυτό το ταξίδι προς την Πατρίδα –μητέρα των εννοιών μας– μου απεκάλυπτε έναν άγνωστο πρόγονο, που μιλούσε μια γλώσσα τόσο μακρινή στο παρελθόν, μα και τόσο οικεία μόνο από τους ήχους της”.

Όσον αφορά τη μουσικότητα της γλώσσας μας, την εκφράζει θαυμάσια ο ποιητής Ν. Βρεττάκος μέσα από τους στίχους του:

“Όταν κάποτε φύγω από τούτο το φως,

θα ελιχθώ προς τα πάνω,

όπως ένα ποταμάκι που μουγκρίζει.

Κι αν τυχόν κάπου ανάμεσα

στους γαλάζιους διαδρόμους

συναντήσω αγγέλους,

θα τους μιλήσω Ελληνικά,

επειδή δεν ξέρουνε γλώσσες·

μιλάνε μεταξύ τους με μουσική”.

Ας μη λησμονούμε ότι το Ελληνικό Αλφάβητο έχει ασκήσει παγκόσμια επιρροή στον εγκέφαλο των ανθρώπων, με την εφεύρεση και την καθιέρωση των φωνήεντων και την κυριαρχία των 5 βασικών φωνημάτων, δηλαδή των: α, ε, ι, ο, ου. Οι ερευνητές Derrick de Kerickhove και Charles Lumsden (το 1998), διετύπωσαν τα εξής: “Μόνον μετά την ανακάλυψη του Ελληνικού Αλφαβήτου και την εισαγωγή των φωνηέντων στην Γλώσσα, αλλά και μίας δεξιοκίνητης Γραφής κυριάρχησαν στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου των ανθρώπων η Ανάγνωση και η Γραφή”. Ως γνωστόν, η πλευρίωση στον άνθρωπο ακολουθεί το χιαστί σχήμα και το γλωσσικό κέντρο βρίσκεται στο αριστερό ημισφαίριο των ανθρώπων. Ας προβληματιστούμε, λοιπόν, για τη δύναμη της χρήσης της Ελληνικής γλώσσας, όχι μόνο στο μυαλό, αλλά και στην ψυχή και στο σώμα.

“Ο Όμηρος κάνει καλό στην καρδιά”, ισχυρίζονται Ευρωπαίοι επιστήμονες παραπέμποντας στην αφηγηματική τεχνική του μεγάλου αρχαίου επικού και στις επιδράσεις που μπορούν να έχουν τα έργα του, όχι μόνο στη νόηση, αλλά και στην ομαλή λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Σε έρευνα που δημοσιεύει το “American Journal of Physiology”, υποστηρίζεται ότι ο ξεχωριστός ρυθμός, ο λεγόμενος “δακτυλικός εξάμετρος”, το αρχαιότερο μέτρο ποίησης, με το οποίο ο Όμηρος επέλεξε να γράψει τα έπη της “Οδύσσειας” και της “Ιλιάδας”, επιδρά θετικά στον συγχρονισμό της αναπνοής και των παλμών της καρδιάς, όταν κάποιος τα απαγγέλλει. Όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, με την απαγγελία στίχων υπό αυτήν την μορφή, μπορούν να επιτευχθούν αργές ανάσες που βοηθούν τόσο στην καρδιακή λειτουργία όσο και στην σωστή αναπνοή.

Παρακολουθώντας συστηματικά τις αντιδράσεις του οργανισμού 20 ατόμων κατά την διάρκεια απαγγελίας στίχων από την Ομηρική “Οδύσσεια”, ανακάλυψαν μια εκπληκτική επίδραση στον συγχρονισμό των αναπνοών και των καρδιακών παλμών. “Είναι προφανές ότι το εξάμετρο βοηθά τον ανθρώπινο οργανισμό να βρει τον δικό του σωστό ρυθμό”, υποστηρίζουν οι ερευνητές. Όπως έχει αποδειχθεί, επιδρούν θετικά κυρίως στο κυκλοφορικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς, όταν κάποιος τα απαγγέλλει με τον σωστό τρόπο, η αναπνοή του περιορίζεται σε έξι εισπνοές το λεπτό, κάτι που βοηθά την καρδιά να λειτουργεί αποτελεσματικά. Άλλες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η απαγγελία τούς μειώνει την πίεση και ευνοεί την αποτελεσματική λειτουργία των πνευμόνων. Όσο για τα Ομηρικά Έπη, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν είναι ανάγκη να διαβάσει κανείς και τους 12.000 στίχους της “Οδύσσειας”, αρκεί να απαγγείλει λίγες στροφές περπατώντας και ακολουθώντας τον τονισμό των συλλαβών.

Οι νέοι, σήμερα, καλό θα είναι να ελπίζουν περισσότερο, να σκέφτονται περισσότερο και να διαβάζουν περισσότερο. Να εμπιστεύονται τους δασκάλους που τους εμπνέουν, να ρωτούν, να απορούν, να ερευνούν. Η καλή γνώση της Ελληνικής γλώσσας μπορεί να δώσει εναύσματα πορείας και δυναμικής εξέλιξης στη ζωή τους.

Η Παιδεία μας, πιστεύω, ότι μπορεί και πάλι να γίνει η αφετηρία ενός νέου Ελληνικού διαφωτισμού. Με όραμα στο μέλλον, βάσεις στο παρελθόν, με διαχρονικές αξίες και ιδανικά μέσα από τους πνευματικούς ανθρώπους του τόπου μας, μπορούμε να ελπίζουμε στην καλή πορεία των παιδιών.

Τα καλά βιβλία (λογοτεχνήματα, δοκίμια, μελέτες), μπορούν να στηρίξουν τη νεολαία, να δημιουργήσει πυλώνες στήριξης του παρόντος, με κριτική και δημιουργική διάθεση. Ο σεβασμός στην Ελληνική γλώσσα, η καλή διαχείριση σε υψηλό επίπεδο στη διαμόρφωση της σκέψης, μπορούν να δώσουν ώθηση σε ένα καλύτερο μέλλον».

Δρ. ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΑΣΤΡΟΜΙΧΑΛΑΚΗ–ΖΟΥΡΑ

[Συνέντευξη στο Περιοδικό «Παρεμβολή», τεύχ. 108, Ιαν.–Μαρτ. 2014, σελ. 11–13. Η Δρ. Αγγελική Μαστρομιχαλάκη–Ζούρα· Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Χίο. Σπούδασε Παιδαγωγικά, Ψυχολογία, Φιλοσοφία. Διδάσκει στη Δημόσια Εκπαίδευση. Είναι κάτοχος διδακτορικού διπλώματος του Πανεπιστημίου Αθηνών από το Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής Ψυχολογίας. Γράφει βιβλία για παιδιά, λογοτεχνικά και γνώσεων. Επιπλέον, γράφει επιστημονικά άρθρα και κεφάλαια σε βιβλία με θέματα το Παιδί, την Οικογένεια και την Εκπαίδευση. Συμμετείχε στη δημιουργία σχολικών εγχειριδίων για το Δημοτικό σχολείο. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα και Διεθνή Συνέδρια με θέματα που αφορούν κυρίως θέματα Παιδείας, Διδακτικής και Πράξης στη Σχολική Τάξη, Καινοτόμες Δράσεις στο Σχολείο, νέες μορφές Διδασκαλίας, Λογοτεχνία και Παιδικό βιβλίο. Διδάσκει σε επιμορφωτικά σεμινάρια για εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και συναντάει συχνά τους αναγνώστες της σε σχολεία και σε φεστιβάλ βιβλίων σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο.]

※